Orsýetiň nebit we gaz senagatyndaky täze taslamalar, şol sanda Arktika şelfinde, korroziýa garşy örtükleriň içerki bazarynyň dowamly ösüşini wada berýär.
COVID-19 pandemiýasy global uglewodorod bazaryna uly, ýöne gysga möhletli täsirini ýetirdi. 2020-nji ýylyň aprelinde global nebit islegi 1995-nji ýyldan bäri iň pes derejä düşdi we artykmaç nebit üpjünçiliginiň iň çalt ýokarlanmagyndan soň, Brent nebitiniň esasy bahasyny barrel üçin 28 dollara çenli düşürdi.
ABŞ-nyň nebit bahasy belli bir pursatda taryhda ilkinji gezek negatiw derejä çykdy. Şeýle-de bolsa, bu dramatik wakalar Russiýanyň nebit we gaz senagatynyň işini togtatmaýan ýaly, sebäbi uglewodorodlara bolan global islegiň çaltlyk bilen gaýtadan dikeldilmegine garaşylýar.
Mysal üçin, IEA nebite bolan islegiň 2022-nji ýylda krizisden öňki derejä gaýdyp gelmegine garaşýar. Gaza bolan islegiň ösüşi - 2020-nji ýylda rekord derejede azalsa-da - energiýa öndürmek üçin dünýäde kömürden gaza geçmegiň çaltlaşmagy sebäpli belli bir derejede uzak möhletde gaýdyp gelmelidir.
Russiýanyň ägirtleri “Lukoil”, “Nowatek” we “Rosneft” we beýlekiler gury ýerde we Arktika şelfinde nebit we gaz çykarmak ulgamynda täze taslamalary başlatmagy meýilleşdirýärler. Russiýa hökümeti Arktika gorlaryny suwuklandyrylan tebigy gaz arkaly ulanmagy 2035-nji ýyla çenli energiýa strategiýasynyň esasy ugry hökmünde görýär.
Şu fonda, Russiýanyň korroziýa garşy örtüklere bolan islegi hem aýdyň çaklamalara eýedir. Moskwada ýerleşýän “Discovery Research Group” ylmy-barlag merkeziniň geçiren barlaglaryna görä, bu segmentde umumy satuw 2018-nji ýylda 18,5 milliard rubla (250 million dollara) deň boldy. Analitikleriň pikiriçe, bu segmentde import azalýan bolsa-da, Orsýete 7,1 milliard rubla (90 million dollara) örtükler import edildi.
Moskwada ýerleşýän başga bir maslahat beriş agentligi bolan "Concept-Center" bazardaky satuwyň fiziki taýdan 25,000 bilen 30,000 tonna aralygynda bolandygyny çaklady. Mysal üçin, 2016-njy ýylda Russiýada korroziýa garşy örtükleriň ulanylyş bazary 2,6 milliard rubl (42 million dollar) diýlip çaklanyldy. Bazaryň soňky ýyllarda ýyllyk ortaça iki-üç göterim depginde durnukly ösýändigine ynanylýar.
Bazar gatnaşyjylary COVID-19 pandemiýasynyň täsiri henizem azalmasa-da, bu segmentde örtüklere bolan islegiň geljekki ýyllarda artjakdygyna ynam bildirýärler.
“Biziň çaklamalarymyza görä, isleg [geljek ýyllarda] birneme artar. Nebit we gaz senagatyna täze taslamalary durmuşa geçirmek üçin korroziýa garşy, ýylylyga çydamly, ot öçüriji we beýleki örtük görnüşleri gerek. Şol bir wagtyň özünde isleg bir gatlakly köpfunksional örtüklere tarap üýtgeýär. Elbetde, koronawirus pandemiýasynyň netijelerini gözardy edip bolmaz, ýeri gelende aýtsak, ol heniz gutarmady” diýip, Russiýanyň örtük öndüriji “Akrus” kompaniýasynyň baş direktory Maksim Dubrowskiý aýtdy. “Pessimistik çaklama boýunça [nebit we gaz senagatynda] gurluşyk öň meýilleşdirilen ýaly çalt gitmezligi mümkin.
Döwlet maýa goýumlaryny höweslendirmek we gurluşygyň meýilleşdirilen depginine ýetmek üçin çäreleri görýär.”
Baha däl bäsdeşlik
“Industrial Coatings” kompaniýasynyň maglumatlaryna görä, Russiýanyň korroziýa garşy örtükler bazarynda azyndan 30 oýunçy bar. Daşary ýurtly öňdebaryjy oýunçylar Hempel, Jotun, International Protective Coatings, Steelpaint, PPG Industries, Permatex, Teknos we beýlekilerdir.
Russiýanyň iň uly üpjün edijileri Akrus, VMP, Russian Paints, Empils, Moskwanyň himiýa zawody, ZM Volga we Raduga.
Soňky bäş ýylyň dowamynda käbir rus däl kompaniýalar, şol sanda Jotun, Hempel we PPG, Orsýetde korroziýa garşy örtükleriň önümçiligini ýerlileşdirdiler. Şeýle kararyň aýdyň ykdysady esaslandyrmasy bar. ZIT Rossilber-iň başlygy Azamat Gareýewiň çaklamalaryna görä, Russiýa bazarynda täze korroziýa garşy örtükleriň çykarylmagynyň öz peýdasyny görmegi üç ýyldan bäş ýyla çenli dowam edýär.
“Industrial Coatings” kompaniýasynyň maglumatlaryna görä, Russiýanyň örtük bazarynyň bu segmentini oligopsoniýa diýip atlandyryp bolar - bu bazarda alyjylaryň sany az. Tersine, satyjylaryň sany köp. Her bir rus alyjysynyň öz içki talaplary bar, üpjün edijiler olara laýyk gelmelidir. Müşderileriň talaplarynyň arasyndaky tapawut örän uly bolup biler.
Netijede, bu rus örtük senagatynyň az sanly segmentleriniň biridir, bu ýerde baha islegi kesgitleýän esasy faktorlaryň arasynda ýok.
Mysal üçin, Russiýanyň nebit we gaz senagaty örtük üpjün edijileriniň sanawyna görä, “Rosneft” korroziýa garşy örtükleriň 224 görnüşine ygtyýar berdi. Deňeşdirmek üçin, “Gazprom” 55 örtügi, “Transneft” bolsa diňe 34 görnüşini tassyklady.
Käbir segmentlerde importyň paýy örän ýokary. Mysal üçin, rus kompaniýalary deňiz taslamalary üçin örtükleriň tas 80 göterimini import edýärler.
Moskwa himiýa zawodynyň baş direktory Dmitriý Smirnowyň aýtmagyna görä, korroziýa garşy örtükler üçin Russiýanyň bazarynda bäsdeşlik örän güýçli. Bu bolsa kompaniýany islegi kanagatlandyrmaga we her iki ýylda täze örtük liniýalarynyň önümçiligini başlatmaga iterýär. Kompaniýa şeýle hem örtük ulanylyşyny gözegçilikde saklaýan hyzmat merkezlerini dolandyrýar diýip, ol sözüniň üstüne goşdy.
“Russiýa örtük kompaniýalarynyň önümçiligi giňeltmek üçin ýeterlik mümkinçilikleri bar, bu bolsa importy azaldar. Nebit we gaz kompaniýalarynyň, şol sanda deňiz taslamalary üçin örtükleriň köpüsi rus zawodlarynda öndürilýär. Häzirki wagtda ykdysady ýagdaýy gowulandyrmak üçin ähli ýurtlar üçin öz öndürýän önümleriniň önümçiligini artdyrmak möhümdir” diýip, Dubrowski aýtdy.
“Industrial Coatings” ýerli bazar analitiklerine salgylanyp habar beren “Industrial Coatings” neşiriniň habaryna görä, korroziýa garşy örtükleriň önümçiligi üçin çig malyň ýetmezçiligi rus kompaniýalarynyň bazardaky paýyny giňeltmegine päsgel berýän faktorlaryň arasynda görkezilýär. Mysal üçin, alifatik izosianatlar, epoksi smolalar, sink tozany we käbir pigmentler ýetmezçilik edýär.
“Himiýa senagaty daşary ýurtlardan getirilýän çig mallara örän garaşly we olaryň bahalaryna duýgur. Russiýada täze önümleriň işlenip düzülmegi we importyň ornuny tutmagy netijesinde, örtük senagaty üçin çig mal üpjünçiligi babatda oňyn meýiller bar” diýip, Dubrobski aýtdy.
“Mysal üçin, Aziýa üpjün edijileri bilen bäsleşmek üçin kuwwatlyklary has-da artdyrmak zerurdyr. Doldurgyçlary, pigmentleri, smolalary, hususan-da alkid we epoksidi indi rus önüm öndürijilerinden sargyt edip bolýar. Izosianat gatylaşdyryjylarynyň we funksional goşundylar bazary esasan import arkaly üpjün edilýär. Bu komponentleriň önümçiligini ösdürmegiň mümkinçiligi döwlet derejesinde ara alnyp maslahatlaşylmaly.”
Deňiz taslamalary üçin örtükler üns merkezinde
Russiýanyň ilkinji deňiz taslamasy Nowaýa Zemlýanyň günortasynda, Peçora deňzinde ýerleşýän Prirazlomnaýa deňiz buzuna çydamly nebit öndürýän stasionar platformasy boldy. “Gazprom” “International Paint Ltd.” kompaniýasyndan “Chartek 7”-ni saýlady. Kompaniýanyň platformany korroziýa garşy goramak üçin 350,000 kg örtük satyn alandygy habar berildi.
Russiýanyň başga bir nebit kompaniýasy “Lukoil” 2010-njy ýyldan bäri Kaspi deňzinde ýerleşýän Korçagin platformasyny we 2018-nji ýyldan bäri Filanowskoe platformasyny dolandyrýar.
“Jotun” birinji taslama üçin, “Hempel” bolsa ikinji taslama üçin korroziýa garşy örtükler bilen üpjün etdi. Bu bölekde örtüklere bolan talaplar has-da berk, sebäbi örtük aklawçysyny suwuň aşagynda dikeltmek mümkin däl.
Deňiz segmenti üçin korroziýa garşy örtüklere bolan isleg global nebit we gaz senagatynyň geljegi bilen baglanyşyklydyr. Arktika şelfinde ýerleşýän nebit we gaz serişdeleriniň takmynan 80 göterimine we barlanan gorlaryň esasy bölegine Russiýa eýelik edýär.
Deňeşdirmek üçin, ABŞ deňiz şelfiniň baýlyklarynyň diňe 10 göterimine eýelik edýär, ondan soň galan 10 göterimini öz aralarynda paýlaşýan Kanada, Daniýa, Grenlandiýa we Norwegiýa gelýär. Russiýanyň deňizdäki nebit gorlarynyň barlanandygy çaklanylýan möçberi bäş milliard tonna nebit ekwiwalentine deňdir. Norwegiýa bir milliard tonna tassyklanan gorlary bilen ikinji orunda durýar.
“Emma birnäçe sebäplere görä - hem ykdysady, hem ekologiýa taýdan - bu serişdeler gaýtadan dikeldilmän galyp biler” diýip, daşky gurşawy goramak guramasynyň “Bellona” analitigi Anna Kireýewa aýtdy. “Köp sanly çaklamalara görä, nebite bolan global isleg dört ýyldan soň, 2023-nji ýylda pese gaçmagy mümkin. Nebite esaslanýan ägirt uly hökümet maýa goýum gaznalary hem nebit pudagyna maýa goýumlaryndan ýüz öwürýärler - bu hereket hökümetler we institutsional maýadarlar gaýtadan dikeldilýän energiýa serişdelerine maýa goýýança, global kapitalyň gazylyp alynýan ýangyçlardan daşlaşmagyna itergi berip biler”.
Şol bir wagtyň özünde, tebigy gazyň sarp edilişiniň geljekki 20-30 ýylyň dowamynda artmagyna garaşylýar we gaz Orsýetiň diňe Arktika şelfinde däl, eýsem gury ýerde hem baýlyklarynyň esasy bölegini düzýär. Prezident Wladimir Putin Orsýeti dünýäde iň uly tebigy gaz üpjün edijisine öwürmegi maksat edinýändigini aýtdy - bu Moskwanyň Ýakyn Gündogardaky bäsdeşligini göz öňünde tutup, mümkin däl mümkinçilik diýip, Kireýewa sözüniň üstüne goşdy.
Şeýle-de bolsa, Orsýetiň nebit kompaniýalary şelf taslamasynyň Russiýanyň nebit we gaz senagatynyň geljegine öwrülmeginiň mümkindigini öňe sürdüler.
Kompaniýanyň aýtmagyna görä, “Rosneft” kompaniýasynyň esasy strategik ugurlarynyň biri kontinental şelfde uglewodorod serişdelerini özleşdirmekdir.
Häzirki wagtda, gury ýerdäki esasy nebit we gaz ýataklarynyň ählisi diýen ýaly açylanda we özleşdirilende, şeýle hem tehnologiýalar we slanes nebit önümçiligi çalt depginde ösýände, dünýä nebit önümçiliginiň geljeginiň Dünýä ummanynyň kontinental şelfinde ýerleşýändigi inkär edilip bilinmez diýip, "Rosneft" öz web sahypasyndaky beýanatynda aýtdy. Rus şelfi dünýäde iň uly meýdana eýedir: alty million km-den gowrak we "Rosneft" Russiýanyň kontinental şelfi üçin ygtyýarnamalaryň iň uly eýesidir diýip, kompaniýa sözüne goşdy.
Ýerleşdirilen wagty: 2024-nji ýylyň 17-nji apreli
