Bilermenler häzir bir gezek ulanylýan galyndylary azaltmak üçin gaplama meselesinde energiýa sarp edilişine we sarp edilişden öňki tejribelere üns bermegiň zerurdygyny aýdýarlar.
Ýokary gazylyp alynýan ýangyç we galyndylary dolandyrmagyň ýaramaz tejribesi sebäpli ýüze çykýan parnik gazlary (PG) Afrikanyň örtük senagatynyň öňünde durýan esasy kynçylyklaryň ikisidir we şonuň üçin diňe bir pudagyň durnuklylygyny goramak bilen çäklenmän, eýsem önüm öndürijilere we oýunçylara minimal iş çykdajylaryny we ýokary girdejini kepillendirýän durnukly çözgütleri döretmek möhümdir.
Bilermenler häzir sebit 2050-nji ýyla çenli arassa nola ýetmäge netijeli goşant goşmak we örtük senagatynyň gymmatlyk zynjyrynyň aýlawlylygyny giňeltmek üçin bir gezek ulanylýan galyndylary azaltmak maksady bilen gaplama babatda energiýa sarp edilişine we sarp edilişden öňki tejribelere üns bermegiň zerurdygyny aýdýarlar.
Günorta Afrika
Günorta Afrikada elektrik örtük zawodlarynyň işiniň gazylyp alynýan energiýa çeşmelerine berk baglylygy we gowy düzgünleşdirilen we ýerine ýetirilýän galyndylary ýok etmek proseduralarynyň ýoklugy ýurduň käbir örtük kompaniýalarynyň önüm öndürijiler we sarp edijiler tarapyndan gaýtadan ulanylyp we gaýtadan işlenip bilinýän arassa energiýa üpjünçiligi we gaplama çözgütlerine maýa goýmaga mejbur etdi.
Mysal üçin, Keýptaunda ýerleşýän we azyk, içgi we senagat ulanylyşlary üçin ekologiýa taýdan jogapkär berk plastik gaplamalaryň dizaýnynda we önümçiliginde ýöriteleşen “Polyoak Packaging” kompaniýasy howanyň üýtgemeginiň we örtük senagatyny öz içine alýan önümçilik pudagyna bölekleýin bagly bolan plastik hapalanmanyň dünýäniň iki “ýaman meselesi”digini, ýöne örtük bazarynyň innowasion oýunçylary üçin çözgütleriň bardygyny aýdýar.
Kompaniýanyň satuw müdiri Kon Gibb 2024-nji ýylyň iýun aýynda Ýohannesburgda energiýa pudagynyň parnik gazlarynyň zyňyndylarynyň 75% -den gowragyny emele getirýändigini, dünýäde gazylyp alynýan ýangyçlardan alynýan energiýanyň bolsa ýurduň umumy energiýasynyň 91% -ine çenli emele getirýändigini aýtdy. Günorta Afrikada gazylyp alynýan ýangyçlar ýurduň umumy energiýasynyň 80% -ine deňdir, milli elektrik üpjünçiliginde kömür agdyklyk edýär.
“Günorta Afrika dünýäde parnik gazlarynyň iň köp çykarylýan 13-nji ýeri eýeleýär we G20 ýurtlarynyň arasynda iň köp uglerod sarp edýän energiýa pudagydyr” diýip, ol aýdýar.
Gibbiň belleýşi ýaly, Günorta Afrikanyň energiýa kompaniýasy bolan “Eskom” “ABŞ bilen Hytaýyň bilelikde çykarýan mukdaryndan has köp kükürt dioksidini çykarýandygy sebäpli dünýäde parnik gazlarynyň öňdebaryjy öndürijisidir”.
Kükürt dioksidiniň ýokary zyňyndylary Günorta Afrikanyň önümçilik prosesine we ulgamlaryna täsir edýär we arassa energiýa wariantlarynyň zerurlygyny döredýär.
Gazylyp alynýan ýangyç bilen baglanyşykly zyýanly gazlaryň çykarylyşyny azaltmak we öz iş çykdajylaryny azaltmak, şeýle hem Eskom çykdajylarynyň döredýän yzygiderli ýüküň peselmegini azaltmak boýunça global tagallalary goldamak islegi Polyoak kompaniýasyny ýylda takmynan 5,4 million kWt/sag energiýa öndürjek gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmelerine iterdi.
Öndürilen arassa energiýa "ýylda 5610 tonna CO2 zyňyndylaryny tygşytlaýar, bu bolsa ýylda 231,000 agajyň siňdirilmegini talap eder" diýip, Gibb aýdýar.
Täze dikeldilýän energiýa maýa goýumlary "Polyoak" kompaniýasynyň işini goldamak üçin ýeterlik bolmasa-da, kompaniýa şol bir wagtyň özünde önümçiligiň iň ýokary netijeliligi üçin ýüküň azaldylmagy döwründe elektrik energiýasynyň üznüksiz üpjünçiligini üpjün etmek maksady bilen generatorlara maýa goýdy.
Başga bir ýerde, Gibb Günorta Afrikanyň dünýäde iň erbet galyndylary dolandyrmak tejribesine eýe bolan ýurtlaryň biridigini we öý hojalyklarynyň 35% -ine çenlisiniň galyndylary ýygnamagyň hiç hili görnüşi bolmadyk ýurtda gaýtadan ulanyp bolmaýan we gaýtadan işlenip bilinmeýän galyndylaryň möçberini azaltmak üçin örtük öndürijileriniň gaplama innowasiýa çözgütlerini ulanmagyň zerurdygyny aýdýar. Gibbiň sözlerine görä, emele gelen galyndylaryň uly bölegi bikanun zyňylýar we rewerlere taşlanýar, bu bolsa köplenç resmi däl ilatly ýerleri giňeldýär.
Gaýtadan ulanyp bolýan gaplama
Galyndylary dolandyrmagyň iň uly kynçylygy plastik we örtüklerden gelip çykýar, gaplama firmalary we üpjün edijileri zerur bolanda aňsatlyk bilen gaýtadan işlenip bolýan uzak möhletli gaýtadan ulanylýan gaplamalar arkaly daşky gurşawa düşýän ýükü azaltmak mümkinçiligine eýedirler.
2023-nji ýylda Günorta Afrikanyň Tokaý hojalygy, balykçylyk we daşky gurşaw ministrligi metallar, aýna, kagyz we plastmassa ýaly gaplama materiallarynyň dört kategoriýasyny öz içine alýan ýurduň gaplama boýunça gollanmasyny işläp düzdi.
Departamentiň aýtmagyna görä, bu görkezme "önümiň dizaýnyny gowulandyrmak, önümçilik tejribesiniň hilini ýokarlandyrmak we galyndylaryň öňüni almak arkaly zibilhanalara düşýän gaplamalaryň möçberini azaltmaga" kömek etmekden ybarat.
“Bu gaplama boýunça gollanmanyň esasy maksatlarynyň biri ähli görnüşli gaplamalardaky dizaýnerlere özleriniň dizaýn çözgütleriniň ekologiýa taýdan täsirini has gowy düşünmäge kömek etmek, şeýlelik bilen saýlamany çäklendirmezden ekologiýa babatda gowy tejribeleri öňe sürmekdir” diýip, şondan bäri ulag ministrligine geçirilen DFFE-niň öňki ministri Krisi Barbara aýtdy.
Gibbiň aýtmagyna görä, Polyoak-da kompaniýanyň ýolbaşçylary "agaçlary halas etmek üçin kartonlary gaýtadan ulanmaga" gönükdirilen kagyz gaplamalaryny ösdürýärler. Polyoak-yň kartonlary howpsuzlyk sebäpli iýmit üçin niýetlenen kartondan ýasalýar.
“Ortaça hasap bilen bir tonna uglerod tagtasyny öndürmek üçin 17 agaç gerek bolýar” diýip, Gibb aýdýar.
“Biziň karton gaýtarmak meýilnamasy her bir kartony ortaça bäş gezek gaýtadan ulanmaga mümkinçilik berýär” diýip, ol 2021-nji ýylda 1600 tonna täze karton satyn alyp, olary gaýtadan ulanmak bilen 6400 agajy tygşytlamak baradaky möhüm ädimi belläp geçýär.
Gibbiň çaklamalaryna görä, bir ýyldan gowrak wagtyň içinde kartonlary gaýtadan ulanmak 108,800 agajy tygşytlaýar, bu bolsa 10 ýylda bir million agaja deňdir.
DFFE soňky 10 ýylyň dowamynda ýurtda gaýtadan işlemek üçin 12 million tonnadan gowrak kagyz we kagyz gaplamalarynyň gaýtadan işlenilendigini çaklaýar, hökümetiň aýtmagyna görä, gaýtadan işlenilip bilinýän kagyz we gaplamalaryň 71% -den gowragy 2018-nji ýylda ýygnalypdyr, bu bolsa 1,285 million tonna deňdir.
Ýöne Günorta Afrikanyň ýüzbe-ýüz bolýan iň uly kynçylygy, köp Afrika ýurtlarynda bolşy ýaly, plastmassalaryň, esasanam plastik granulalaryň ýa-da nurdleleriň barha kadalaşdyrylmaýan zyňylmagydyr.
“Plastik senagaty önümçilik we paýlaýyş desgalaryndan daşky gurşawa plastik granulalaryň, bölekleriň ýa-da poroşoklaryň dökülmeginiň öňüni almalydyr” diýip, Gibb aýtdy.
Häzirki wagtda Polyoak Günorta Afrikanyň ýagyş suw akabalaryna plastik granulalaryň girmeginiň öňüni almak üçin "tol granulalary zyňmak üçin göreş" atly kampaniýa geçirýär.
“Gynansak-da, plastik granulalar köp balyklar we guşlar üçin tagamly nahar hökmünde ýalňyşdyrylýar, sebäbi olar ýagyş suwlarynyň akabalaryndan geçip, derýalarymyza girýär we ahyrsoňy deňize tarap akýar we ahyrsoňy kenarlarymyza çykýar.”
Plastik granulalar teker tozanyndan we neýlon we poliester geýimlerini ýuwup we guradyp arassalamak üçin ulanylýan mikrofiberden alynýan mikroplastiklerden gelip çykýar.
Mikroplastikleriň azyndan 87% -i ýol belgileri (7%), mikrofiberler (35%), şäher tozany (24%), tekerler (28%) we tokaýlar (0,3%) bilen söwda edildi.
DFFE Günorta Afrikada "biologiki taýdan parçalanýan we kompostlanyp bilýän gaplamalary bölmek we gaýtadan işlemek üçin uly möçberli sarp edijiden soňky galyndylary dolandyrmak maksatnamalarynyň ýokdugyny" aýtmagy sebäpli ýagdaýyň dowam etmegi mümkin.
“Netijede, bu materiallaryň resmi ýa-da resmi däl galyndylary ýygnaýjylar üçin hiç hili gymmaty ýok, şonuň üçin önümler daşky gurşawda galmagy ýa-da iň gowusy, çöplükde galmagy mümkin” diýip, DFFE aýtdy.
Bu, Sarp edijileri goramak hakyndaky kanunyň 29-njy we 41-nji bölümleriniň we 2008-nji ýyldaky Standartlar hakyndaky kanunyň 27(1) we {2) bölümleriniň bardygyna garamazdan, olar önümiň düzümi ýa-da iş häsiýetleri barada ýalan, ýalňyşdyryjy ýa-da aldawçy talaplary, şeýle hem kärhanalaryň "önümleriň Günorta Afrikanyň Milli Standartyna ýa-da SABS-iň beýleki neşirlerine laýyk gelýändigi barada täsir galdyrýan" görnüşde ýalan talap etmegini ýa-da işlemegini gadagan edýär.
Gysga we orta möhletli geljekde DFFE kompaniýalary önümleriň we hyzmatlaryň daşky gurşawa täsirini tutuş ömürlik döwründe azaltmaga çagyrýar, "howanyň üýtgemegi we durnuklylyk häzirki wagtda jemgyýetiň iň uly kynçylyklary bolany üçin, bu iň möhümdir".
Ýerleşdirilen wagty: 2024-nji ýylyň 22-nji awgusty
