Bu garaşylýan ösüşiň dowam edýän we gijikdirilen infrastruktura taslamalaryny, esasanam elýeterli ýaşaýyş jaýlarynyň, ýollaryň we demir ýollaryň ösüşini höweslendirmegine garaşylýar.
Afrikanyň ykdysadyýetiniň 2024-nji ýylda birneme ösüş görkezmegine garaşylýar, yklymdaky hökümetler 2025-nji ýylda has köp ykdysady ösüşe garaşýarlar. Bu bolsa, adatça dürli görnüşli örtükleriň sarp edilişiniň artmagy bilen baglanyşykly bolan infrastruktura taslamalarynyň, esasanam ulag, energiýa we ýaşaýyş jaý pudaklarynda täzeden dikeldilmegine we durmuşa geçirilmegine ýol açar.
Sebitleýin Afrika Ösüş Bankynyň (AfDB) Afrika üçin täze ykdysady garaýyşynda kontinentiň ykdysadyýetiniň 2024-nji ýylda 3,7% -e, 2025-nji ýylda bolsa 4,3% -e çenli ýokarlanjakdygy çak edilýär.
“Afrikanyň ortaça ösüşiniň garaşylýan gaýtadan dikeldilmegine Gündogar Afrika (3,4 göterimlik ösüş) we Günorta Afrika hem-de Günbatar Afrika (her biri 0,6 göterimlik ösüş) ýolbaşçylyk eder” diýip, AfDB hasabatynda aýdylýar.
Bank azyndan 40 Afrika ýurdunyň "2024-nji ýylda 2023-nji ýyl bilen deňeşdirilende has ýokary ösüşi görkezjekdigini we ösüş depgini 5% -den ýokary bolan ýurtlaryň sanynyň 17-ä çenli artjakdygyny" goşýar.
Bu garaşylýan ösüşiň, nähili kiçi bolsa-da, Afrikanyň daşarky bergi ýüküni azaltmak, dowam edýän we gijikdirilen infrastruktura taslamalaryny, esasanam elýeterli ýaşaýyş jaýlaryny, ýollary, demir ýollaryny, şeýle hem çalt ösýän talyp ilatyny kanagatlandyrmak üçin bilim edaralaryny ösdürmek üçin tagallasyny goldamagyna garaşylýar.
Infrastruktura taslamalary
2024-nji ýyl tamamlanyp barýarka-da, Afrikanyň köp ýurtlarynda köp sanly infrastruktura taslamalary amala aşyrylýar, sebitdäki käbir örtük üpjün edijileri ýylyň birinji, ikinji we üçünji çärýeginde satuw girdejileriniň artandygyny habar berdiler, bu bolsa awtoulag senagaty ýaly önümçilik pudaklarynyň gowy netijeleri we ýaşaýyş jaý pudagyna goşmaça maýa goýumlary bilen baglanyşyklydyr.
Mysal üçin, Gündogar Afrikanyň iň uly boýag öndürijileriniň biri bolan 1958-nji ýylda esaslandyrylan Crown Paints (Kenya) PLC kompaniýasynyň 2024-nji ýylyň 30-njy iýunynda tamamlanan birinji ýarym ýyl üçin girdejisi 10% artyp, geçen ýyldaky 43 million ABŞ dollaryna garşy 47,6 million ABŞ dollaryna ýetdi.
Kompaniýanyň salgytdan öňki girdejisi 2023-nji ýylyň 30-njy iýunynda tamamlanan döwürde 568,700 ABŞ dollaryna garşy 1,1 million ABŞ dollaryna deň boldy, bu ösüş "satuw möçberleriniň ösüşi" bilen baglanyşyklydyr.
“Umumy girdejililik 2024-nji ýylyň 30-njy iýunynda tamamlanan döwürde Keniýa şillinginiň esasy dünýä walýutalaryna garşy güýçlenmegi bilen hem ýokarlandy we amatly walýuta kurslary import edilýän çig malyň bahalarynyň durnuklylygyny üpjün etdi” diýip, “Crown Paints” kompaniýasynyň sekretary Konrad Nyikuri aýtdy.
“Crown Paints” kompaniýasynyň gowy işi, kompaniýanyň önümlerini Gündogar Afrikada paýlaýan dünýä bazaryndaky oýunçylaryň käbir brendleriniň üpjünçiligine täsir edýär.
Resmi däl bazar üçin öz Motocryl kompaniýasynyň aşagynda elýeterli bolan awtoulag boýaglarynyň öz görnüşlerinden başga-da, Crown Paints şeýle hem Duco brendini, şeýle hem dünýäde öňdebaryjy Nexa Autocolour (PPG) we Duxone (Axalta Coating Systems) önümlerini, şeýle hem öňdebaryjy ýelmeşdiriji we gurluşyk himiki serişdeleri kompaniýasy Pidilite-i hödürleýär. Şol bir wagtyň özünde, Crown Silikon boýaglarynyň görnüşleri Wacker Chemie AG-niň ygtyýarnamasy esasynda öndürilýär.
Başga bir ýerde, “Crown Paints” kompaniýasynyň üpjünçilik ylalaşygy bolan nebit, gaz we deňiz önümleri boýunça ýörite örtük öndürýän ägirdi “Akzo Nobel” kompaniýasy Ýewropa we Ýakyn Gündogar sebitiniň bir bölegi bolan Afrikadaky satuwynyň 2024-nji ýylyň üçünji çärýeginde organiki satuwyň 2%, girdejiniň bolsa 1% artandygyny aýdýar. Kompaniýanyň aýtmagyna görä, organiki satuwyň ösüşi esasan “oňyn bahalar” bilen baglanyşyklydyr.
"PPG Industries" kompaniýasy hem şeýle oňyn garaýyşy habar berdi we "Ýewropa, Ýakyn Gündogar we Afrika üçin arhitektura örtükleriniň ýyllyk organiki satuwynyň deň derejede bolandygyny, bu bolsa birnäçe çärýek pese gaçyşdan soň oňyn tendensiýadygyny" aýtdy.
Afrikada boýaglaryň we örtükleriň sarp edilişiniň bu artmagyny, hususy sarp edilişiň artýan meýli, sebitiň durnukly awtoulag senagaty we Keniýa, Uganda we Müsür ýaly ýurtlarda ýaşaýyş jaý gurluşygynyň gülläp ösmegi bilen baglanyşykly infrastrukturanyň ösüşine bolan islegiň artmagy bilen baglanyşdyryp bolar.
“Orta synpyň artmagy we öý hojalyklarynyň sarp ediş çykdajylarynyň artmagy netijesinde, Afrikada hususy sarp ediş infrastrukturanyň ösmegi üçin uly mümkinçilikleri döredýär” diýip, AfDB hasabatynda aýdylýar.
Aslynda, bank soňky 10 ýylyň dowamynda "Afrikada hususy sarp ediş çykdajylarynyň ilatyň ösüşi, şäherleşme we orta synpyň ösmegi ýaly faktorlar bilen yzygiderli artýandygyny" belleýär.
Bank Afrikada hususy sarp ediş çykdajylarynyň 2010-njy ýyldaky 470 milliard dollardan 2020-nji ýylda 1,4 trillion dollardan gowrak bolandygy, bu bolsa "ulag ulgamlaryny, energiýa ulgamlaryny, telekommunikasiýany, suw we sanitariýa desgalaryny öz içine alýan gowulandyrylan infrastruktura islegiň artýandygyny" görkezýän uly ösüşdigini aýdýar.
Mundan başga-da, sebitdäki dürli hökümetler yklymda ýaşaýyş jaý ýetmezçiligini çözmek üçin azyndan 50 million ýaşaýyş jaýyna ýetmek maksady bilen elýeterli ýaşaýyş jaý maksatnamasyny öňe sürýärler. Bu, 2024-nji ýylda binagärlik we bezeg örtükleriniň sarp edilişiniň artmagyny düşündirýär, bu meýil 2025-nji ýylda hem dowam eder diýlip garaşylýar, sebäbi taslamalaryň köpüsiniň orta we uzak möhletli geljekde tamamlanmagyna garaşylýar.
Şol bir wagtyň özünde, Afrikanyň 2025-nji ýyla awtoulag senagatynyň gülläp ösmeginden lezzet alyp girmegine garaşýandygyna garamazdan, dünýä bazarynda henizem näbellilik bar, bu bolsa kontinentiň eksport bazaryndaky paýyny peselden global islegiň gowşaklygy we Sudan, Kongo Demokratik Respublikasy (KDR) we Mozambik ýaly ýurtlardaky syýasy durnuksyzlyk bilen baglanyşyklydyr.
Mysal üçin, Gananyň awtoulag senagatynyň 2021-nji ýylda 4,6 milliard ABŞ dollaryna deň bolan pudagynyň 2027-nji ýyla çenli 10,64 milliard ABŞ dollaryna ýetmegine garaşylýar, bu bolsa dürli pudaklarda ýeňil we agyr senagatyň giň gerimini ýerleşdirmek üçin niýetlenen Ganada maksatly dizaýn edilen senagat zolagydyr.
“Bu ösüş ýoly Afrikanyň awtoulag bazary hökmünde ägirt uly mümkinçiliklerini görkezýär” diýlip, hasabatda aýdylýar.
“Kontinentde awtoulaglara bolan islegiň artmagy, önümçilikde öz-özüni üpjün etmek islegi bilen birleşip, maýa goýumlary, tehnologik hyzmatdaşlyklar we global awtoulag ägirdleri bilen hyzmatdaşlyk üçin täze ýollary açýar” diýip, ol sözüniň üstüne goşýar.
Günorta Afrikada, Günorta Afrikanyň awtoulag senagatynyň lobbisi bolan ýurduň Awtomobil Işewürlik Geňeşi (naamsa) ýurtda awtoulag önümçiliginiň 2022-nji ýyldaky 555 885 birlikden 2023-nji ýylda 633 332 birlige çenli 13,9% artandygyny we "2023-nji ýylda dünýäde awtoulag önümçiliginiň ýyllyk 10,3% artandygyny" aýdýar.
Kynçylyklary ýeňip geçmek
Afrikanyň ykdysadyýetiniň täze ýylda görkezijileri, esasan, yklymdaky hökümetleriň yklymyň örtük bazaryna gönüden-göni ýa-da gytaklaýyn täsir edip biljek käbir kynçylyklary nähili çözjekdigine bagly bolar.
Mysal üçin, Sudandaky dowam edýän raýat urşy ulag, ýaşaýyş jaýlary we söwda jaýlary ýaly esasy infrastrukturalary ýok etmegini dowam etdirýär we syýasy durnuklylyk bolmasa, örtük potratçylary tarapyndan aktiwleriň işlenilmegi we abat saklanmagy mümkin däl boldy.
Infrastrukturanyň weýran edilmegi täzeden gurlan döwürde örtük öndürijileri we üpjün edijileri üçin iş mümkinçiliklerini döreder-de, urşuň ykdysadyýete täsiri orta we uzak möhletde betbagtçylykly bolup biler.
“Çaknyşyklaryň Sudanyň ykdysadyýetine täsiri öň baha berleninden has çuňňur bolup görünýär, hakyky önümçiligiň azalmagy 2024-nji ýylyň ýanwaryndaky 12,3 prosentden 2023-nji ýylda üç esseden gowrak ýokarlanyp, 37,5 prosente ýetdi” diýip, AfDB aýdýar.
“Bu konflikt, esasanam goňşy Günorta Sudanda, nebit eksporty üçin öňki Sudanyň turbageçirijilerine we nebiti gaýtadan işleýän zawodlaryna, şeýle hem port infrastrukturasyna uly derejede bil baglaýan Günorta Sudanda hem uly ýokançlyk täsirini ýetirýär” diýip, ol sözüniň üstüne goşýar.
AfDB-niň maglumatlaryna görä, bu çaknyşyk möhüm senagat kuwwatlyklaryna, şeýle hem esasy logistika infrastrukturasyna we üpjünçilik zynjyrlaryna uly zyýan ýetirip, daşary söwda we eksport üçin uly päsgelçilikleri döretdi.
Afrikanyň bergileri sebitdäki hökümetleriň gurluşyk senagaty ýaly köp mukdarda ulanylýan pudaklara agyr örtükleri sarp etmek ukybyna hem howp salýar.
“Afrika ýurtlarynyň köpüsinde bergileri tölemek çykdajylary ýokarlandy, bu bolsa döwlet maliýesine kynçylyk döredýär we hökümetiň infrastruktura çykdajylaryny we adam kapitalyna maýa goýumlaryny çäklendirýär, bu bolsa kontinenti Afrikany pes ösüş ýolunda saklaýan ýaramaz aýlawda saklaýar” diýip, bank sözüniň üstüne goşýar.
Günorta Afrika bazary üçin, ýokary inflýasiýa, energiýa ýetmezçiligi we logistika meseleleri ýurduň önümçilik we dag-magdan pudaklary üçin ösüş çäklendirmelerini döredýänligi sebäpli, Sapma we onuň agzalary has berk ykdysady režime taýýarlanmaly bolýarlar.
Şeýle-de bolsa, Afrikanyň ykdysadyýetiniň çaklanylýan ösüşi we sebitdäki hökümetleriň maýa goýumlarynyň köpelmegine garaşylýan ýagdaý bilen, kontinentiň örtük bazary 2025-nji ýylda we ondan soň hem ösüş gazanyp biler.
Ýerleşdirilen wagty: 2024-nji ýylyň 7-nji dekabry
