Akrilat reaktiv eredijileriniň sintez usullary, esasan, göni esterleşdirmegi, transesterleşdirmegi, kislota hlorid usulyny, faza geçiş katalizini we goşmaça esterleşdirmegi öz içine alýar. Şeýle-de bolsa, olaryň köpüsi göni esterleşdirme arkaly öndürilýär.
(1) Göni Esterleşdirme
CH₂ = CHCOOH + ROH-katalizator → CH₂ = CHCOOR + H₂O
Göni esterleşdirme üçin giňden ulanylýan katalizatorlara konsentrlenen kükürt turşusy, p-toluolsulfon turşusy we metansulfon turşusy girýär. Konsentrlenen kükürt turşusyny esterleşdirme katalizatory hökmünde ulanmak köplenç reaksiýalaryň suwsuzlanmagy, oksidlenmegi we öz-özünden esterleşdirilmegi ýaly goşmaça reaksiýalary döredýär. Bu dürli goşmaça önümleri döredýär, önümi arassalamagy we çig malyň gaýtadan dikeldilmegini kynlaşdyrýar, gaýtadan işleme proseslerini bozýar we enjamlary poslap, önümiň hiline zyýan ýetirýär. Netijede, PTSA häzirki senagat önümçiliginde esasan pes doza talaplary, pes reaksiýa temperaturasy, ýokary konwersiýa tizligi we ýokary önüm hili ýaly artykmaçlyklary sebäpli ulanylýar. Reaksiýa tamamlanandan soň, katalizator önümden aňsatlyk bilen aýrylyp bilner, bu bolsa prosesiň iş akymyny ýeňilleşdirýär. Esterleşme reaksiýasy wagtynda emele gelen suw azeotropik siňdiriji (susuzlandyryjy serişde) arkaly aýrylýar. Köp ulanylýan siňdirijilere benzol, toluol, ksilol, siklogeksan we n-geptan girýär, olar reaksiýa suwy bilen azeotrop emele getirip, ony alyp gidýärler. Alkanlar gymmat we ýokary derejede uçujydyr; ksilol ýokary gaýnama temperaturasyna eýedir; benzol deňeşdirme boýunça pes gaýnama temperaturasyna we ýokary uçujylyga eýedir, bu bolsa ony dikeltmegi kynlaşdyrýar we ýokary zäherlilik görkezýär. Şonuň üçin, siňdiriji hökmünde toluol, adatça, has gowy ulanylýar. Toluolyň gaýnama temperaturasy 110°C, suw-toluol azeotropik gaýnama temperaturasy bolsa 84°C; ol wakuum distillasiýa erginini aýyrmak wagtynda aňsatlyk bilen kondensasiýalaşýar, bu bolsa ýokary dikeltmek tizligini, benzola garanyňda pes zäherliligi we deňeşdirme boýunça ykdysady çykdajylary üpjün edýär. Şeýle-de bolsa, soňky ýyllarda örtüklerde, syýalarda we ýelmeşdirijilerde benzol seriýaly erginlere girizilen düzgünleşdiriji çäklendirmeler köp önüm öndürijileri toluoly alkan esasly siňdirijilere öwürmäge mejbur etdi. Akril kislotasy monomeriniň we netijede emele gelen akrilat önüminiň wagtyndan öň polimerleşmesiniň öňüni almak üçin esterleşme prosesi wagtynda polimerleşme ingibitorlary girizilmelidir. Köp ulanylýan ingibitorlara aýratynlykda ýa-da garyşyk formula hökmünde ulanylýan fenol birleşmeleri (gidrokinon [HQ] we tert-butilgidrokinon [TBHQ] ýaly), amin birleşmeleri (fenotiazin we p-fenilendiamin ýaly) we mis utgaşdyryjy kompleksleri (mis dimetildietilditiokarbamat we mis dibutil ditiokarbamat ýaly) girýär. Ýokary derejeli alkil akrilatlary üçin ereme esterleşdirmesi ulanylyp bilner. Bu usul entrainer zerurlygyny aradan aýyrýar we katalizatorlaryň we ingibitorlaryň zerur dozasyny azaldýar. 110–120°C-da gaýtdyş reaksiýasyndan soň, suwsuzlandyryş amala aşyrylýar we reaksiýa girmedik akril kislotasy we galan suw ahyrsoňy wakuum distillýasiýasy arkaly aýrylýar we ýokary arassalykly we ýokary önümli ýokary alkil akrilatlary alýar.
(2) Transesterifikasiýa
CH₂=CHCOOCH₃ + ROH → CH₂=CHCOOR + CH₃OH
Transesterifikasiýa arkaly ýokary alkil akrilatlary ýa-da funksional akrilatlary taýýarlanylanda, metil akrilat adatça pes alkil efiriniň başlangyç materialy hökmünde saýlanýar. Gaýnama temperaturasy pes (80°C) bolany üçin, esterifikasiýa pes temperaturada geçirilmelidir, bu bolsa reaksiýa wagtyny uzaldýar. Mundan başga-da, goşmaça önüm metanol metil akrilat bilen azeotrop emele getirýär (gaýnama temperaturasy 62–63°C), bu bolsa reaksiýa beriji metil akrilaty alyp gidýär we netijede maksatly ýokary efiriň hasyllylygyny peseldýär. Metil akrilat we ýokary akrilatlar kopolimerleşmäge we gomopolimerleşmäge örän meýilli bolup, ýokary akrilatlaryň hasyllylygyny has-da peseldýär; şonuň üçin ingibitorlaryň dozasyny köpeltmek köplenç talap edilýär. Bahalary we bejerişden soňky çylşyrymlylyklar sebäpli, bu usul ýokary alkil akrilatlaryň we funksional akrilatlaryň sintezi üçin täjirçilik taýdan ulanylmaýar.
(3) Kislota Hlorid Usuly
CH₂ = CHCOOH + SOCl₂ → CH₂ = CHCOCl + HCl + CO₂
CH₂=CHCOCl + ROH → CH₂=CHCOOR + HCl
Bu usul ilki akril kislotasyny tionil hlorid bilen reaksiýa geçirip, akriloil hloridini sintez edýär, soňra ol spirt bilen esterleşdirme reaksiýasyna geçýär. Ol üçin katalizatorlar ýa-da ingredientler gerek däl. Reaksiýa pes temperaturada dowam edýändigi üçin, polimerleşdirme ingibitorlarynyň goşulmagynyň hem öňüni alýar. Esterleşdirme diýen ýaly mukdar taýdan dowam edýär we önümiň ajaýyp arassalygyny üpjün edýär. Şeýle-de bolsa, bu ýokary önümçilik çykdajylary bolan iki tapgyrly prosesdir. Reaksiýa uly möçberde HCl we SO₂ gazlaryny döredýär, bu bolsa siňdirmek üçin suwuklandyrylan gidroksidi erginleri we suw bilen köp tapgyrly arassalamak ulgamlaryny talap edýär.
(4) Faza Geçiş Kataliz (PTC)
2CH₂ = CH₃ | C-COOH + Na₂CO₃ → 2CH₂ = CH₃ | C-COONa + CO₂ + H₂O
CH₂ = CH₃ | C-COONa + ClCH₂-CH₂O → CH₂ = CH₃ | C-COOCH₂-CH₂O + NaCl
Natriý metakrilaty gaty görnüşde, epihlorhidrin bolsa suwuk görnüşde bolýar. Katalizator ýok wagty, olaryň arasyndaky reaksiýa örän haýal bolýar, bu bolsa faza geçiş katalizatorynyň (PTC) ulanylmagyny talap edýär. Laýyk faza geçiş katalizatorlaryna dörtlü ammoniý duzlary, dörtlü fosfonium duzlary we täç efirleri girýär. Dörtlü ammoniý duzlary iň köp ýaýrandyr, mysal üçin, setiltrimetilammonium hlorid (CTAC), benziltrimetilammonium hlorid (BTMAC) we tetrametilammonium hlorid (TMAC). Reaksiýa ulgamynda çyglylygyň bolmagy goşmaça reaksiýalary döredýär; şonuň üçin, önümçiligi optimizirlemek üçin çig mal we reaksiýa ulgamy berk suwsuz we gurak saklanmalydyr.
(5) Goşma Esterleşdirme
CH₂=R₁|C-COOH + CH₂-CH₂O-R₂ → CH₂=R₁|C-COO-CH₂-OH|CH₂-R₂
Katalizatoryň gatnaşmagynda etilen oksidini ýa-da propilen oksidini (met)akril kislotasyna gönüden-göni goşmak arkaly, gidroksi (met)akrilatlary (HEA, HEMA, HPA ýa-da HPMA ýaly) sintezläp, halkany açýan goşmaça esterleşme ýüze çykýar. 
Ýerleşdirilen wagty: 2026-njy ýylyň 10-njy iýuny
